رزین های پلی استرغیراشباع رزین های بادوامی هستند که در استایرن حل می شوند و در تلفیق با الیاف شیشه یا کربن، محصولات کامپوزیتی را شکل می دهند. کامپوزیت پلی استرغیراشباع و الیاف شیشه دارای وزن کم، نسبت بالای استحکام به وزن، سختی، مقاومت در برابر مواد شیمیایی، خواص عایق الکتریکی خوب، مقاومت دمایی و پایداری ابعادی در گستره وسیعی از دما است[1]. این ویژگیها باعث شدهاند که UPR به یکی از مواد اصلی در تولید پلاستیکهای تقویتشده با الیاف (FRP) تبدیل شود [2].
این رزین یکی از رزینهای گرماسخت پیشرو در جهان است و به دلیل تطبیقپذیری در فرآیندهای قالبگیری و لمینیتسازی ارزش بالایی دارد [3].
بر اساس دادههای تجاری سال ۲۰۲۵، ارزش کل تجارت جهانی رزین پلیاستر غیراشباع در بخش صادرات حدود ۲.۹۱ میلیارد دلار و در بخش واردات حدود ۲.۸۹ میلیارد دلار برآورد میشود. این بازار در بازه زمانی ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ از نظر ارزشی با افت ۶ درصدی مواجه بوده است که نشاندهنده کاهش قیمتهای جهانی یا تثبیت بازار پس از دوران همهگیری کرونا است. با این حال، در مقایسه سال ۲۰۲۵ با سال ۲۰۲۴، بازار رشد ۱ درصدی را تجربه کرده است که نشانهای از شروع یک دوره باثبات و بهبود تدریجی است. حجم فیزیکی تجارت جهانی نیز با ثبات نسبی (رشد ثابت در بازه ۴ ساله) نشان میدهد که تقاضای پایه در صنایع پاییندستی (مانند کامپوزیتها، ساختوساز و خودرو) حفظ شده است [4].
این صنعت بهدلیل ارتباط عمیق با بخشهای پاییندستی برجسته ای همچون ساختوساز، خودروسازی، صنایع دریایی و انرژی بادی، به شدت تحت تأثیر چرخههای اقتصاد کلان جهانی و سیاستهای صنعتی منطقهای قرار دارد. حرکت به سمت مواد پایدارتر و با عملکرد بالاتر، استراتژیهای رقابتی و سبد محصولات شرکتها را در سراسر زنجیره ارزش دگرگون کرده است [2].
از منظر تجارت جهانی، اروپا همچنان رهبری تأمین محصولات تخصصی را بر عهده دارد؛ اما موازنه تولید و صادرات انبوه به سرعت به نفع آسیا (با محوریت چین) و خاورمیانه (با جهش صادراتی چشمگیر عربستان سعودی) در حال تغییر است [۲، 4]. منطقه آسیا-اقیانوسیه با رشد ارزش از 6،258 به 6،606 میلیون دلار (طی سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶)، به دلیل تقاضای فزاینده صنایع خودروسازی، ساختمان (بهویژه در چین و هند) و بخش دریایی، قطب بلامنازع این بازار محسوب میشود [5].
بر اساس آمار گمرکی دهماهه سال ۱۴۰۴، بازار رزین پلیاستر غیراشباع در ایران مازاد و صادراتمحور است. در سال 1404، حجم صادرات با بیش از ۱۱ هزار و ۸۰۰ تن (به ارزش حدود ۱۵.۳ میلیون دلار) در برابر واردات بسیار ناچیز ۵۸۳ تنی (به ارزش ۲.۲ میلیون دلار) قرار گرفته است که نشاندهنده ظرفیت بالای تولید است. این شکاف عظیم ۲۰ برابری در حجم مبادلات، ثابت میکند که بازار داخلی ایران از حالت اشباع عبور کرده است و سودآوری تولیدکنندگان داخلی، وابستگی شدیدی به بازارهای خارجی و صادرات منطقهای پیدا کرده است [8].
پویاییهای فعلی بازار رزینهای پلیاستر غیراشباع (UPR) تحت تأثیر تقاضای فزاینده برای مواد سبک و ضدخوردگی، نوسانات قیمت مواد اولیه پتروشیمیایی و الزامات سختگیرانه زیستمحیطی قرار دارد [۲].
در ایالات متحده و اروپا، اثبات خطرات بهداشتی استایرن (سرطانزایی و آسیب به سیستم شنوایی) محدودیتهای شدیدی، نظیر ممنوعیت در لولههای انتقال آب آشامیدنی، ایجاد کرده است. با این وجود، استفاده از جایگزینهای ایمنتر مانند وینیل تولوئن و مشتقات آکریلاتی، هزینه تولید رزین را تا دو الی سه برابر افزایش میدهد که چالش اقتصادی بزرگی محسوب میشود [۱]. همزمان در بخش کاربردها، جایگزینی کامپوزیتهای FRP با فولاد و بتن در پروژههای زیرساختی به یک الزام مهندسی جهانی بدل شده است [6].
اندازه بازار جهانی رزین پلیاستر غیراشباع (UPR) در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۳.۵۸ میلیارد دلار آمریکا برآورد شده است و این مقدار در سال ۲۰۲۵ به ۱۴.۶ میلیارد دلار آمریکا رسید. پیشبینی میشود ارزش بازار جهانی UPR تا سال ۲۰۳۴ به ۲۱.۸ میلیارد دلار آمریکا برسد و تا سال ۲۰۳۵ به حدود ۳۲.۵۹ میلیارد دلار آمریکا برسد و این بازار در دوره ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۵ با نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) حدود 4-5 درصد رشد کند [3،5،7].
مهمترین روندهای آینده در خصوص رزین های پلی استر غیر اشباع عبارتاند از:
- توسعه رزینهای زیستپایه (Bio-based)
- کاهش انتشار استایرن
- رشد تقاضا در انرژیهای تجدیدپذیر
- افزایش کاربرد مواد سبکوزن در حملونقل [2].
مراجع
- کتاب مروری بر بازار مواد کامپوزیت در ایران و جهان، امیر مسعود رضادوست و مسعود اسفنده، پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران، 1395.
- https://www.indexbox.io/
- https://www.imarcgroup.com/
- https://www.trademap.org/
- https://www.fortunebusinessinsights.com/
- https://www.factmr.com/
- https://www.sphericalinsights.com/
- سایت گمرک ایران
